KAZANIMLAR
5.5.1.12. Algoritma kavramını açıklar.
UYGULAMA
Çocuklara “Ağustos Böceği ile Karınca Bir Algoritma” masalı anlatılır.
Ağustos Böceği ile Karınca: Bir Algoritma Masalı
Bir yaz günü ağustos böceği tahıl toplayan bir karıncaya rastladı. Sapından düşmüş bir tahıl tanesini
hareket ettirmek için uğraşıp didinen karıncayı izlemeye başladı. Bir süre sonra ağustos böceği karıncaya
seslendi:
Hey, küçük sen ne yapıyorsun?
“Kış için tahıl topluyorum.” dedi karınca bitkin bir sesle. Bütün gün çok çalışmış ve oldukça yorulmuştu.
“Ama daha yazın ortasındayız.” dedi karınca, “Kışın gelmesine daha aylar var ve ortalık yiyecek dolu.
Neden gününü bu şekilde harcıyorsun ki?”
Karınca bir dakika durup düşündü ve sonra yanıt verdi. “Bu bizim kullandığımız algoritma yüzünden.”
“Algoritma?” diye sordu ağustos böceği.
“Bir işi başarmak için takip edilen adımlar ya da yönergeler.” diye açıkladı karınca. Mesela bir mobilyacı
sandalye üretmek istediğinde ölçmeyi, kesmeyi, zımparalamayı ve çakmayı içeren bir algoritma kullanır.”
“Senin algoritman neyi çözüyor?” diye sordu ağustos böceği. “Acaba, yazın çoook fazla zamanın olması
problemini mi çözüyor?” dedi kendi esprisine gülerek.
“Algoritma tüm karınca kolonimizi bütün yıl boyunca sağlıklı tutmamıza yarıyor. Her gün yapmamız gereken belirli işler var. Yazın sabahları yiyecekleri toplarız, öğleden sonra tünel kazarız ve akşamları da uyuruz. Çok fazla iş gibi görünebilir ama bu bizim soğuk kış aylarında yeterli yiyeceğe sahip olmamızı garantiliyor.”
“Bu basit bir algoritma gibi görünüyor.” dedi ağustos böceği.
“Algoritmalar basit ya da karmaşık olabilirler.” diye açıkladı karınca. Bazen algoritmalar ancak başka
algoritmalarla çözülebilecek adımlar bile içerebilirler. Örneğin, ben yiyecek toplarken, özel bir yiyecek
toplama algoritması kullanıyorum. Bu algoritmanın 5 adımı var. 1) tarlaya yürü, 2) üzerinde taneleri
olan bir başak sapı bul, 3) tanesini başağın sapından ayır, 4) tahıl tanesini karınca yuvasının tepesine taşı,
5) taneyi depolama tüneline yerleştir. Ve ben bir sürü tahıl tanesi toplayabilmek için her seferinde bu 5
adımı tekrarlıyorum.”
“Ama bu çok sıkıcı.” dedi ağustos böceği. “Ben algoritma kullanmıyorum. Ben canım ne zaman ne isterse
onu yapıyorum. Aslında tamamen özgürüm. Mesela şimdi başak sapının tepesine tırmanacağım ve biraz
şarkı söyleyeceğim, bahse girerim senin algoritman bunu yapmana izin vermez.”
Karınca omuzunu salladı. Algoritması belliydi ve sonraki adımının ne olması gerektiğini biliyordu.
Bu algoritma kendi kolonisi için yüzlerce yıldır işe yarıyordu. Bu yüzden ağustos böceği oradan oraya
zıplayıp şarkı söylerken karınca önündeki işe geri döndü.
6 ay sonra, çok sert bir kış geldi. Ağustos böceği üzerinde hiçbir şey kalmamış buğday tarlasında dolaşıp
duruyordu. Tek bir buğday tanesi bile yoktu.
Tam o sırada karınca kendi kolonisinin tünellerinde, sıcak ve güven içindeydi. Bu sefer kış algoritmasını
uyguluyordu, buna göre tüneller kazıyor, yemek yiyor ve dinleniyordu. Kış algoritmasını yaz
algoritmasına göre daha çok seviyordu. Doğu tünellerinden birinde çalışırken bir an durdu ve ağustos
böceğini düşündü. Acaba o hâla günlerini başak tarlasında şarkı söyleyerek mi geçiriyordu yoksa iyi bir
algoritmanın değerini öğrenebilmiş miydi?
- Hikâyedeki algoritma kavramı üzerine konuşulur.
Bu hikâye muhtemelen daha önce duyduğunuz bir hikâyenin biraz
değiştirilmiş bir versiyonuydu. Hikâyede daha önce duymadığınız
farklı bir kelime dikkatinizi çekti mi?
Hikâyede geçen “Algoritma” kelimesi ile ne kastediliyor olabilir?
(Öğrencilerden yanıtlar alınır.) - Algoritma tanımı yapılır ve örnek verilir.
Algoritma; belirli bir problemi çözmek veya bir amaca ulaşmak için tasarlanan tasarlanan yoldur. Algoritma
tasarımı yapmak ise bir problemi çözmek için plan yapmaktır. Algoritmayı bir örnekle açıklayalım.
EK BİLGİ :
Algoritma kavramını söylemekte bazılarınız zorlanıyor olabilir. Bu kavram
algoritma kavramını ilk kez kullanan matematikçi El Harizmi’nin adının batı
dillerindeki telaffuzundan türemiştir. (al Gharizmi, al Khwarizmi) 780 yılında İran’ın
Harezm bölgesinde doğan El Harizmi aynı zamanda 0 rakamını ve daha sonraki yıllarda
öğreneceğiniz x bilinmeyenini, ilk kez kullanan kişidir.
Örnek:
Gece uyandınız ve karnınız çok aç. Bu bir problemdir. Ne yaparsınız bir düşünün.
Buzdolabına yürü.
Buzdolabının kapağını aç.
Terayağını bul.
Reçeli bul.
Ekmeği bul.
Terayağını ekmeğe sür.
Reçeli terayağının üzerine sür.
Reçelli ekmeği midene indir.
Bu plan sizin probleminizi çözdü ve harika bir algoritma tasarımı oldu. Bir algoritma oluşturmak veya bir
algoritma tasarımı yapmak için, günlük hayatta çoğu zaman farkında bile olmadan yaptığımız etkinlikleri küçük parçalara bölmemiz gerekir. Basit ve kısa adımlara böldüğümüz işi karşı tarafa anlatmak/iletmek, her zaman daha kolaydır.